Okruchy i ziarenka
niedziela, 15 lutego 2026
Polecajki niepolecajki na luty
wtorek, 3 lutego 2026
Odkrywcy nowych dróg cz. 7- odkrywanie Australii - Willem Janszoon, James Cook, Paweł Edmund Strzelecki
Pierwszym udokumentowanym europejskim odkrywcą, który postawił swoją nogę na australijskiej ziemi był duński żeglarz pracujący dla Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej - Willem Janszoon. Eksplorer 26 lutego 1606 r. na swoim jachcie Duyfken (Gołąbek) dotarł do Zatoki Karpentaria (Queensland) i półwyspu Cape York, wierząc, że są one częścią Nowej Gwinei.
Pierwsze spotkanie z Aborygenami miało miejsce na przełomie lutego i marca 1606r. Początkowo pokojowa wzajemna koegzystencja zakończyła się starciem, w którym kilku członków załogi Gołąbka straciło życie, więc żeglarze w pośpiechu opuścili stały ląd i skierowali się w drogę ku wyspie Banda (Indonezja).
Później wybrzeża nowego lądu były dalej badane przez Holendrów, m.in. przez Dirka Hartoga, któremu w 1616r. udało się zmapować zachodnie i północne wybrzeża, nazywając je „Nową Holandią”. Niestety Holendrzy stwierdzili, że australijskie ziemie nie nadają się do uprawy (większość lądu ma klimat pustynny lub półpustynny). Nie znaleźli też w tym czasie porządanych na rynkach europejskich przypraw, ani cennych złóż, zaniechali więc kolejnych wypraw.
Dopiero w 1770 r. Australia była jakby na nowo odkryta przez Brytyjczyków, gdy kojarzony przez większość, kapitan James Cook ogłosił wschodnie wybrzeże brytyjskim i nzwał Nową Południową Walią.
Kapitan Cook urodził się 7 listopada 1728 roku w Marton, w hrabstwie Yorkshire. W wieku 17 lat zatrudnił się w sklepie jako pomocnik sprzedawcy, a kilka miesięcy później u przedsiębiorców, którzy transportowali statkami węgiel. To wydarzenie podejrzewam zaważyło na dalszym jego życiu. Dziesięć lat później zaciągnął się do Marynarki Królewskiej jako starszy marynarz. Podczas wojny francusko - brytyjskiej o Kanadę sporządził mapy ujścia rzeki Świętego Wawrzyńca. Były one tak dokładne, że otrzymał awans do rangi porucznika. Czekały go dalekomorskie podróże, kariera i sława.
Jako dowódca poprowadził trzy przełomowe ekspedycje. W latach (1768–1771) na statku HMS Endeavour dotarł do Nowej Zelandii. Spotkanie z Maorysami nie było przyjazne i kiedy zdecydowali się wracać, odkrył wschodnie wybrzeże Australii.
Podczas tej podróży udokumentowano nową florę i faunę Australii (w tym kangury) oraz poczynił pierwsze obserwacje na temay kultury Aborygenów. Tym razem do spotkania doszło na wschodnim wybrzeżu Australii, w zatoce Botany Bay. Tubylców opisał jako ludzi korpulentnych, niskiego wzrostu charakteryzujących się bystrością i humorem. Cookowi udało się pomyślnie opłynąć Wielką Rafę Koralową, co było w tym czsasie wielkim osiągnięciem.
Druga wyprawa w latach 1772–1775 na statkach: Resolution i Adventure poszukiwał legendarnego południowego kontynentu. Został pierwszym człowiekiem, który przekroczył koło podbiegunowe południowe.
Trzecia wyprawa (1776-1779) skupiała się na odnalezieniu przejścia północno-zachodniego i eksploracji wybrzeży Ameryki Północnej. Podczas tej ekspedycji odkrył dla Europejczyków Hawaje, które nazwał Wyspami Sandwich. Tam też zakończył swe życie podczas starcia z tubylcami.
James Cook niewątpliwie zapisał się na kartach historii jako odkrywca Australii, ponieważ to on naniósł na mapy tysiące kilometrów wybrzeża. Ostatecznym jednak argumentem było opłynięcie i zmapowanie cieśniny Torresa, która znajduje się między Australią a Nową Gwineą, dowodząc tym samym, iż nie jest to część kontynentu antarktycznego, lecz samodzielny, ogromny ląd.
Podróże Jamesa Cooka zasadniczo zmieniły historię Australii, otwierając ją na osadnictwo europejskie i na zawsze łącząc jego nazwisko z odkryciem kontynentu i wczesnym okresem kolonialnym.
Co ciekawe, dopiero w 1804r. zaczęła funkcjonować nazwa nowego lądu - Australia. A stało się to dzięki angielskiemu żeglarzowi - Matthew Flinders' owi, który w 1804 roku, po opłynięciu kontynentu, nazwał go Australią na cześć legendarnej "Terra Australis Incognita" - określenia używanego przez dawnych kartografów oznaczającego - nieznaną ziemię południową
Znaczący wkład w odkrywanie Australii zawdzięczamy również Polakowi - Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu, który w 1840 r. przemierzał wnętrze kontynentu, odkrywając Góry Błękitne oraz Góry Śnieżne, gdzie nazwał najwyższy szczyt kontynentu - Górą Kościuszki. Przeprowadzając szereg badań geologicznych, odkrył również bogate złoża złota. Na prośbę gubernatora miał jednak zataić te rewelacje, aby pomóc mu utrzymać porządek w kolonii. Mimo tego, kolejne znaleziska zapoczątkowały w Australii prawdziwą gorączkę złota, a co za tym idzie przyspieszoną eksploatację i rozwój gospodarczy.
W 1901r. powstał Związek Australijski - zalążek nowego państwa, Statut Westminsterski z 1931 r. potwierdził jego suwerenność, natomiast ostatecznie uniezależnienie od systemu sądownictwa Wielkiej Brytanii nastąpiło w 1986r..
Ale to już chyba inna historia? 🤔 Zapraszam na kolejny odcinek "Odkrywców" za jakiś czas... 🤗
c.d.n.
piątek, 30 stycznia 2026
Festiwal lodowych rzeźb
Dziś zapraszam Was na zimową wyprawę. Od przeszło 30 lat na przełomie stycznia I lutego organizowany jest w Lake Geneva w Wisconsin - Winterfest, na którym zaproszeni artyści wykonują rzeźby z lodu.
Impreza jest darmowa i można obserwować rzeźbiarzy podczas pracy. Pomyślałam, jaki to ciekawy pomysł - stworzyć z tego niedocenianego tworzywa coś zabawnego, interesującego, a może nawet pięknego?
A wszystko po to, żeby zachęcić do odwiedzenia tego pięknego miasteczka poza sezonem letnim, przyciągnięcia klientów do lokalnych restauracji, sklepików i wyciągu narciarskiego - The Mountain Top Ski & Adventure Center. Jak wspominają pierwsi organizatorzy na pierwszym Winterfest nie było żadnych rzeźb lodowych, ale oprawa muzyczna i restauratorzy. Pojawiły się dopiero w następnym roku.
Mówią, że podróże kształcą i jest to najprawdziwsza prawda. Nawet małe podróże sprawiają, że hipokamp się aktywuje, a w mózgu produkowane są nowe przekaźniki. Nowe sytuacje, spostrzeżenia, ludzie, których spotykamy w drodze dają nam nową perspektywę i refleksje.
A co u Was ciekawego wydarzyło się w mijającym tygodniu? Pochwalcie się! ☺️
czwartek, 22 stycznia 2026
Polecajki niepolecajki na styczeń
czwartek, 15 stycznia 2026
Odkrywcy nowych dróg cz.6 - Ferdynand Magellan
Dziś przedstawiam Wam kolejnego wspaniałego bohatera cyklu "Odkrywcy nowych dróg" - Ferdynanda Magellana.
Ferdynand Magellan przyszedł na świat prawdopodobnie 4 lutego 1480r. w rodzinie burmistrza miasta Sabrosa położonego w północnej Portugalii.
Jako dwunastolatek trafił na dwór króla portugalskiego Jana II i został jego paziem. Na dworze otrzymał też solidne wykształcenie.
W 1505r. popłynął po raz pierwszy do Indii. Jednak mimo zdobytego doświadczenia, następca tronu Manuel I Szczęśliwy, odmówił mu pomocy w planowanej wyprawie na Wyspy Korzenne.
To skłoniło przyszłego odkrywcę do szukania wsparcia gdzie indziej. Wyprawę portugalskiego żeglarza i nawigatora zgodził się sfinansować król Hiszpanii Karol I, późniejszy cesarz Karol V Habsburg.
20 września 1519 roku z portu Sanlúcar wypłynęła flotylla złożona z pięciu okrętów: Trinidad, San Antonio, Concepción, Victoria, i Santiago. Statki z 260 marynarzami na pokładach skierowały się na zachód opływając Amerykę Południową.
Co ciekawe, na trzech z pięciu okrętach wybuchł bunt. Hiszpańskiej załodze, złożonej z byłych skazańców i ludzi uciekających od wierzycieli, nie podobało się zwierzchnictwo Portugalczyka. Magellanowi udało się jednak stłumić powstanie i surowo ukarać spiskowców.
Na południowych krańcach Ameryki Południowej podróżnicy odnaleźli cieśninę między kontynentem, a znajdującymi się tam wyspami i Ziemią Ognistą. Ziemia Ognista zawdzięcza swą nazwę poświacie, którą żeglarze widzieli na brzegach, a które pochodziły z palonych przez tubylców ognisk. Początkowo admirał Magellan nazwał nową cieśninę "Cieśniną Wszystkich Świętych", później jednak zmieniono ją na jego cześć na Cieśninę Magellana. Po minięciu stałego lądu odkrywcy wypłynęli na rozległe wody nieznanego wcześniej oceanu. Jego wody wydały się im oazą ciszy i spokoju, tak że nadali mu nazwę „Oceanu Spokojnego”. Jednak nikt nie przypuszczał, że jest on tak ogromny. W przypływie desperacji Magellan nawet wyrzucił stare mapy za burtę, tak iż żeglarze byli zdani jedynie na jego umiejętności nawigatorskie. W lutym 1521r. załoga dotarła wreszcie do wyspy Guam, gdzie po trudach podróży mogła uzupełnić zapasy. Wkrótce też dotarli do archipelagu Malajskiego. Niestety nawracając miejscowych na chrześcijaństwo i zdobywając poparcie u wodzów wplątali się też w lokalne konflikty.
Ferdynand Magellan zmarł 27 kwietnia 1521r. w starciu z plemionem Lapu-Lapu w Mactan na Filipinach.
W listopadzie ekspedycja złożona już tylko z dwóch statków ( Trinidadu i Victorii) dotarła do Wysp Korzennych, skąd tylko Viktoria wyruszyła w drogę powrotną obładowana drogocennymi przyprawami, dzięki którym koszty wyprawy się zwróciły.
Victoria była pierwszym w historii okrętem, który opłynął ziemię, w końcowym okresie pod dowództwem Juana Sebastiána Elcano. Victoria dotarła do portu Sanlúcar de Barrameda w Hiszpanii 6 września 1522 r. po 3 latach żeglugi i z 18 członkami załogi.
czwartek, 8 stycznia 2026
Meksyk III, Pacyfik, humbaki, wyspa Marietas, rajska plaża
![]() |
Statki wycieczkowe w Puerto Vallarta |























































