Odkrywcy nowych dróg cz. 7- odkrywanie Australii - Willem Janszoon, James Cook, Paweł Edmund Strzelecki

 Pierwszym udokumentowanym europejskim odkrywcą, który postawił swoją nogę na australijskiej ziemi był duński żeglarz pracujący dla Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej - Willem Janszoon. Eksplorer 26 lutego 1606 r. na swoim jachcie Duyfken (Gołąbek)  dotarł do Zatoki Karpentaria (Queensland) i półwyspu Cape York, wierząc, że są one częścią Nowej Gwinei.

Portret Willem Jansz

- domena publiczna

Fred B. Sibed - Duyfhen w Zatoce Karpentaria

commons.wikimedia.org

- domena publiczna

Pierwsze spotkanie z Aborygenami miało miejsce na przełomie lutego i marca 1606r.  Początkowo pokojowa wzajemna koegzystencja zakończyła się starciem, w którym kilku członków załogi Gołąbka straciło życie, więc żeglarze w pośpiechu opuścili stały ląd i skierowali się w drogę ku wyspie Banda (Indonezja).

Później wybrzeża nowego lądu były dalej badane przez Holendrów, m.in. przez Dirka Hartoga, któremu  w 1616r. udało się zmapować zachodnie i północne wybrzeża, nazywając je „Nową Holandią”. Niestety Holendrzy stwierdzili, że australijskie ziemie nie nadają się do uprawy (większość lądu ma klimat pustynny lub półpustynny). Nie znaleźli  też w tym czasie porządanych na rynkach europejskich przypraw, ani cennych złóż, zaniechali więc kolejnych wypraw. 

Dopiero w 1770 r. Australia była  jakby na nowo odkryta przez Brytyjczyków, gdy kojarzony przez większość, kapitan  James Cook ogłosił wschodnie wybrzeże brytyjskim i nzwał Nową Południową Walią. 

Oficjalny portret kapitana Jamesa Cooka

James Cook

- domena publiczna

Kapitan Cook urodził się 7 listopada 1728 roku w Marton, w hrabstwie Yorkshire. W wieku 17 lat zatrudnił się w sklepie jako pomocnik sprzedawcy, a kilka miesięcy później u przedsiębiorców, którzy transportowali statkami węgiel. To wydarzenie podejrzewam zaważyło na dalszym jego życiu. Dziesięć lat później zaciągnął się do Marynarki Królewskiej jako starszy marynarz. Podczas wojny francusko - brytyjskiej o Kanadę sporządził mapy ujścia rzeki Świętego Wawrzyńca. Były one tak dokładne, że otrzymał awans do rangi porucznika. Czekały go dalekomorskie podróże, kariera i sława. 

Jako dowódca poprowadził trzy przełomowe ekspedycje. W latach (1768–1771) na statku  HMS Endeavour dotarł do Nowej Zelandii. Spotkanie z Maorysami nie było przyjazne i kiedy zdecydowali się wracać, odkrył wschodnie wybrzeże Australii.

Podczas tej podróży udokumentowano nową florę i faunę Australii (w tym kangury) oraz poczynił pierwsze obserwacje na temay kultury Aborygenów. Tym razem do spotkania doszło na wschodnim wybrzeżu Australii, w zatoce Botany Bay. Tubylców opisał jako ludzi korpulentnych, niskiego wzrostu charakteryzujących się bystrością i humorem. Cookowi udało się pomyślnie opłynąć Wielką Rafę Koralową, co było w tym czsasie wielkim osiągnięciem.

Druga wyprawa w latach 1772–1775 na statkach: Resolution i Adventure poszukiwał legendarnego południowego kontynentu. Został pierwszym człowiekiem, który przekroczył koło podbiegunowe południowe.

Trzecia wyprawa (1776-1779)  skupiała się na odnalezieniu przejścia północno-zachodniego i eksploracji wybrzeży Ameryki  Północnej. Podczas tej ekspedycji odkrył dla Europejczyków Hawaje, które nazwał Wyspami Sandwich. Tam też zakończył swe życie podczas starcia z tubylcami.

James Cook niewątpliwie zapisał się na kartach historii jako odkrywca Australii, ponieważ to on naniósł na mapy tysiące kilometrów wybrzeża. Ostatecznym jednak argumentem było opłynięcie i zmapowanie cieśniny Torresa, która znajduje się między Australią a Nową Gwineą, dowodząc tym samym, iż nie jest to część kontynentu antarktycznego, lecz samodzielny, ogromny ląd.

Podróże Jamesa Cooka zasadniczo zmieniły historię Australii, otwierając ją na osadnictwo europejskie i na zawsze łącząc jego nazwisko z odkryciem kontynentu i wczesnym okresem kolonialnym.

Co ciekawe, dopiero w 1804r. zaczęła funkcjonować nazwa nowego lądu - Australia. A stało się to dzięki angielskiemu żeglarzowi - Matthew Flinders' owi, który w 1804 roku, po opłynięciu kontynentu, nazwał go Australią na cześć legendarnej "Terra Australis  Incognita" - określenia używanego przez dawnych kartografów oznaczającego - nieznaną ziemię południową 

Znaczący wkład w odkrywanie Australii zawdzięczamy również Polakowi - Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu, który w 1840 r. przemierzał wnętrze kontynentu, odkrywając Góry Błękitne oraz Góry Śnieżne, gdzie nazwał najwyższy szczyt kontynentu - Górą Kościuszki. Przeprowadzając szereg badań geologicznych, odkrył również bogate złoża złota. Na prośbę gubernatora miał jednak zataić te rewelacje, aby pomóc mu utrzymać porządek w kolonii. Mimo tego, kolejne znaleziska zapoczątkowały w Australii prawdziwą gorączkę złota, a co za tym idzie przyspieszoną eksploatację i rozwój gospodarczy.

Sir Paul Edmund de Strzelecki (1797–1873)

- domena publiczna

 W 1901r. powstał Związek Australijski - zalążek nowego państwa, Statut Westminsterski z 1931 r. potwierdził jego suwerenność, natomiast ostatecznie uniezależnienie od systemu sądownictwa Wielkiej Brytanii nastąpiło w  1986r..

Ale to już chyba inna historia? 🤔 Zapraszam na kolejny odcinek "Odkrywców" za jakiś czas... 🤗

c.d.n.